२ जेष्ठ २०७८, आईतवार

काङ्ग्रेसको पुनरोत्थानमा युवाहरूको भूमिका

  प्रकाशित मिति
१७ बैशाख २०७५, सोमबार ०३:२९


– इन्द्रबहादुर बराल

नेपालको राजनीतिक इतिहासमा नेपाली काङ्ग्रेसको अवस्था अनपेक्षित रूपमा खस्केको छ । हालै सम्पन्न सबै तहको निर्वाचन परिणामले काङ्ग्रेसलाई स्तब्ध बनाएको प्रस्टै देखिन्छ । चुनावी समीक्षा हुँदै गर्दा केही सकारात्मक कोणबाट पनि हेरिनेछ भन्ने आमकार्यकर्ता र सर्वसाधारण मतदाताको अपेक्षाविपरीतका टिप्पणीले काङ्ग्रेसलाई बल पुग्नुको सट्टा कमजोर बनाउने पक्का छ । पार्टीका आन्तरिक मामिलालाई सार्वजनिक गरेर विपक्षीहरूको प्रशंसाको पात्र त भइएला, तर सङ्गठनलाई भने फाइदा हुनेछैन ।

नेपाली काङ्ग्रेसको इतिहासलाई ढाकछोप गरेर वर्तमानको मात्र समीक्षा गरिनु त्रुटिपूर्ण छ । सर्वविदितै छ, प्रजातन्त्रको पुनस्र्थापनापछिका चुनावमा कहाँ अन्तर्घात भएन ? अन्तर्घात मात्रै होइन, विश्वसघात पनि भएकै हुन् । ०५१ को मध्यावधि चुनावमा नेतात्रय चुनाव नलड्ने निर्णय भयो, तर त्यो निर्णय वा समझदारीको उल्लङ्घन भएकै थियो । त्यति मात्रै होइन, आफ्नै पार्टीको सरकार ढाल्नेदेखि किसुनजीलाई प्रधानमन्त्रीबाट गलहत्याउने कार्यले सच्चा, इमानदार र अवसरको खोजीमा नलागेका, तर निष्ठा र आस्थाको राजनीतिमा लाग्नेहरूका आँखा ती घटना सम्झँदा रसाउँछन् ।

पहिलो संविधानसभाको चुनावी दौरान (२०६४ साल)मा तत्कालीन पार्टी सभापतिले पार्टीलाई भोट माग्दिन भनी रेडियो/टेलिभिजनमार्फत दिएको अभिव्यक्ति अझै कानमा गुन्जिराखेको अनुभूति हुन्छ । यसर्थ नेपाली काङ्ग्रेसका जय–पराजयका शृङ्खला जारी छन् । त्यसैको परिणाम अहिले काङ्ग्रेसको पराजयको पालो रहेछ भनेर बुझ्नु सान्दर्भिक हुन्छ ।

खोक्रो र अन्धराष्ट्रवादको प्रतिवाद गर्न नसक्नु पनि काङ्ग्रेसले चुनाव हार्नुको अर्को कारण हो । यसरी हेर्दा काङ्ग्रेसइतरका पार्टीहरूले आफ्नो र आफ्ना कार्यकर्ताका कमी–कमजोरीलाई ढाकछोप गर्दै अघि बढेर सफलता पाए भने काङ्ग्रेसचाहिँ आपसमा जुध्दै एक–अर्काको वस्त्र फुकाल्नेतिर लागे, आफैँ नाङ्गिनुमा आनन्द ठाने ।

काङ्ग्रेसजस्तो लोकतान्त्रिक पार्टीले चुनावी समीक्षामा एक–अर्कालाई सिध्याउने चाल चल्नु वा असहिष्णुतापूर्ण समीक्षा गर्नु निःसन्देह पार्टीको हितमा देखिँदैन । पार्टीका आन्तरिक मुद्दाहरूलाई मिडियाबाजी गरेर क्षणिक प्रशंसाको पात्र त बनिएला, तर काङ्ग्रेस भने झनै खस्कँदै जानेछ, जसलाई थाम्न कुनै तागतले सक्दैन । तसर्थ पार्टीको खस्कँदो साख जोगाउने वा पार्टीलाई पुनरुत्थान गर्न पक्कै पनि युवाहरूको काँधमा त्यो जिम्मेवारी आएको छ । यस्तो गहन र उत्तरदायित्वपूर्ण कार्यभार अहिलेकै जस्तै शैली वा तारिकाले पूरा हुन सक्दैन । यो भन्न हिच्किचाउनुपर्दैन कि जुन दिनसम्म काङ्ग्रेसले ‘फुटाऊ र शासन गर’ भन्ने रणनीतिमा सफलतामा हासिल गरेको थियो त्यो दिनसम्म प्रमुख पार्टी बन्न सकेको हो । अहिले ‘डिभाइड एन्ड रुल’को नीति असफल भयो, त्यसैको परिणामस्वरूप काङ्ग्रेस राजनीतिक रणमैदानमा घाइते बनेर उत्तानो परेको छ ।

वर्तमान पार्टी नेतृत्वले त्यो नीतिलाई कायम राख्ने क्रममा स्थानीय तहको निर्वाचनमा पहिलो प्रयोग भरतपुरमा ग¥यो, तर पार्टीको अर्को पक्षले त्यो स्वीकार गरेन । परिणामतः काङ्ग्रेस अत्यन्तै अराजक र अनुशासनहीन जत्थाजस्तो देखिन पुग्यो जसले गर्दा नेकपा माओवादी केन्द्र झस्किँदै फेस सेभ गर्न एमालेसँग जोडिन पुग्यो । यति मात्र नभई काङ्ग्रेस यसरी खस्कनुमा अन्य सानातिना कारण पनि छन् । नेपालको संविधान २०७२ जारी गर्ने बेला नेकपा एमालेलगायतसँग भएको भनिएको भद्र सहमति तोडिनु प्रमुख कारणमध्ये एक हो । एवम् क्रमले एकपछि अर्को, तर झिनामसिना कारणलाई पन्छाउन मिल्दैन ।

काङ्ग्रेस स्वयम् कहाँ चुक्यो भन्ने विषयमा गम्भीर तर स्वतन्त्र र निष्पक्ष ढङ्गले समीक्षा हुनुपर्छ । तर, अहिले जे देखिँदै या सुनिँदै छ, एक पक्षले संस्थापन पक्षको दोहोलो मात्रै काड्ने काम गर्दै छ भने अर्को पक्षले बचाउको प्रयत्न गर्दै छ । समीक्षाको नाममा भएका यस्ता क्रियाकलापले पार्टीको पुनरुत्थान गर्न किमार्थ सक्दैन । चुनावका समयमा प्रतिस्पर्धी पार्टीका कमी–कमजोरीलाई सार्वजनिक गर्न नसक्नु मुख्य कारणमध्ये एउटा हो । अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले छानबिनको दायरामा ल्याउन सार्वजनिक गरेको २५ जनामध्येका अधिकांश एमालेका चल्तापुर्जा पात्रहरू थिए । तिनलाई जोगाउन एमालेले अख्तियार प्रमुखलाई नै फ्याँकी आफ्ना नेता–कार्यकर्तालाई संरक्षण दियो । तर, काङ्ग्रेसमा चाहिँ उल्टै आफ्नै समकक्षी नेताहरूलाई आफैँले अख्तियार गुहारी–गुहारी फसाउनेसम्मका हर्कत भएको पाइयो ।

एकपटक निकै चर्चामा आएको राज्यलक्ष्मी गोल्छा प्रकरणमा गोल्छाले आफू सांसद बन्नका लागि र बनिसकेपछि पनि कुन–कुन एमाले नेता–कार्यकर्तालाई के–कति पैसा बाँडिन् भन्ने विषयमा अख्तियारले समेत चासो बढाएको थियो । तर, त्यस्तो विषयमा पनि काङ्ग्रेसले मुख खोल्न नसक्नु रहस्यको कुरा थियो । खोक्रो र अन्धराष्ट्रवादको प्रतिवाद गर्न नसक्नु पनि काङ्ग्रेसले चुनाव हार्नुको अर्को कारण हो । यसरी हेर्दा काङ्ग्रेसइतरका पार्टीहरूले आफ्नो र आफ्ना कार्यकर्ताका कमी–कमजोरीलाई ढाकछोप गर्दै अघि बढेर सफलता पाए भने काङ्ग्रेसचाहिँ आपसमा जुध्दै एक–अर्काको वस्त्र फुकाल्नेतिर लागे, आफैँ नाङ्गिनुमा आनन्द ठाने ।

खाटो बसेको घाउ कोट्याउँदै जाँदा झनै सङ्क्रमित भई फैलिएर जान सक्छ । पार्टीका झिना–मसिना मामलालाई बाँदरको घाउ बनाउने प्रयत्न नगरी ‘समीक्षा बैठक’को माध्यमबाट खाटो बस्न लागेको घाउमा थप मल्हम लगाउनु खासगरी युवा नेताहरूको दायित्व हो । यथार्थमा आधारित स्वच्छ र सारभूत समीक्षाले काङ्ग्रेसको अवस्थामा सुधार ल्याउन सकिन्छ भन्ने दृढविश्वास नवोदित युवा नेताहरूमा पलाउनु जरुरी छ ।

यी सब जे भए–भए, तर काङ्ग्रेसको अबको (युवा) पुस्ताले धेरै सोचविचार पु¥याएर अघि बढ्नुपर्ने देखिन्छ । पार्टी–सत्ता हस्तान्तरणमा वंश परम्परालाई तिलाञ्जली दिनु–दिलाउनु नयाँ पुस्ताको अहम् कर्तव्य पनि हो । वंश या चाटुकारवादलाई प्रश्रय दिन थालियो भने काङ्ग्रेस फेरि अर्को धरापमा पर्छ । यतिबेला केही चर्चित युवा नेताहरू पार्टीलाई रूपान्तरण गर्ने भन्दै निकै कस्सिएका सुनिएको छ (देखिएको होइन, सुनिएको) । यदि कसैको प्रभावमा नपरी तटस्थ, निष्पक्ष एवम् स्वतन्त्र रूपले पार्टी शुद्धिकरण र रूपान्तरणको अभियानमा लागेका हुन् भने केही आशा राख्न पनि सकिन्छ । तर, यसरी लागेका भनिएकाहरूलाई एउटा सुझाव भने दिनैपर्ने देखिन्छ कि पार्टीको आन्तरिक मामिलालाई मर्यादित र सम्मानित ढङ्गले सार्वजनिक गरिनुपर्छ ता कि ‘पैसाको चलखेल भयो र छानबिन गर्नुप¥यो’ भन्ने खालका अतिरञ्जनापूर्ण धारणा सार्वजनिक हुन नपाओस् । अत्यन्त गैरजिम्मेवार र जवाफदेहिताविहीन अभिव्यक्तिले सबैको सर्वनास गर्दछ । काङ्ग्रेसका चर्चित युवाहरू लगभग सबैले अवसर या भूमिका पाएकै हुन् । अवसर पाउनेमध्ये कतिले त्यसको फाइदा लिए वा कतिले लिन सकेनन्, अनि कतिले पार्टीहितमा काम गरे वा गर्न सकेनन्, त्यो विषय पनि छलफलको विषयवस्तु बनाइनुपर्छ, समीक्षा बैठकमा ।

अन्ततः खाटो बसेको घाउ कोट्याउँदै जाँदा झनै सङ्क्रमित भई फैलिएर जान सक्छ । ‘बाँदरको घाउ’ भन्ने उखान नै छ, सानो घाउ लागे पनि बाँदरले लगातार कोट्याइरहने हुँदा कहिल्यै सञ्चो नभई अन्ततः त्यसैबाट उसको अन्त्य हुन्छ भन्ने भनाइ छ । पार्टीका झिना–मसिना मामलालाई बाँदरको घाउ बनाउने प्रयत्न नगरी ‘समीक्षा बैठक’को माध्यमबाट खाटो बस्न लागेको घाउमा थप मल्हम लगाउनु खासगरी युवा नेताहरूको दायित्व हो । यथार्थमा आधारित स्वच्छ र सारभूत समीक्षाले काङ्ग्रेसको अवस्थामा सुधार ल्याउन सकिन्छ भन्ने दृढविश्वास नवोदित युवा नेताहरूमा पलाउनु जरुरी छ ।

अन्तमा, काङ्ग्रेसमा दूधले पखालिएका कोही छैनन् भन्न शरम मान्नुपर्दैन । यो आत्मसात् गर्दै लाभ र अवसरको लागि खेमा बदल्दै हिँड्ने प्रवृत्तिबाट काङ्ग्रेसलाई जोगाउन युवापुस्ता सचेत रहनैपर्छ । पार्टीको निम्ति काम गर्छु, देशको निम्ति केही गर्दै छु भन्ने जो–कोही पात्रले प्रशंसा मात्र खोज्ने प्रवृत्ति व्यक्ति स्वयम् र पार्टी एवम् देशकै लागि पनि प्रत्युत्पादक हुन सक्छ । नेतृत्व तहमा पुगेका अधिकांश काङ्ग्रेसी युवामा यस्तो आत्मप्रशंसा र अतिरञ्जनापूर्ण प्रचारको आकाङ्क्षा जागेको महसुस गरिएको छ । असल कर्म गर्नेलाई प्रचार र प्रशंसाको दरकार नै पर्दैन भन्ने तथ्य तिनले बुझ्नु आवश्यक छ । कतिपय काङ्ग्रेसी युवानेतालाई त प्रतिस्पर्धी दलका तर्फबाट नियोजित रूपमा प्रशंसा गर्ने, उछाल्ने गरिएकोसमेत देखिएको छ । परायाको प्रशंसाका पात्र बन्नेले मख्ख पर्नेभन्दा पनि होसियारी अपनाउन सिक्नुपर्छ । अरूले दिएको ‘पापड’भन्दा आमाले दिएको ‘झापड’ नै लाभकारी हुन्छ भन्ने नबुझी कम्युनिस्टहरूको फुक्र्याइमा परे भने आफ्नै वस्त्र फुस्केको तिनलाई थाहा नहोला ! यस्तोमा काङ्ग्रेसको पुनरुत्थानमा जाग्दै गरेको युवा अगुवाहरूको भूमिका या विश्वासमाथि नै पानी खनिनेछ, होसियार !



प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पछिल्लोपटक लिएको पद तथा गोपनीयताको शपथबारे स्पष्ट गर्न र गैरसांसदलाई मन्त्री बनाउने काम बदर गर्न माग

दलभित्रको विवादको समाधान आपसी छलफलबाट निकाल्ने क्रममा नेकपा (एमाले) का अध्यक्ष एवं प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र नेता माधवकुमार नेपालबीच

विभाजनको दिशामा जसपा जनता समाजवादी पार्टी नेपाल (जसपा)का अध्यक्ष महन्थ ठाकुरले पार्टी केन्द्रीय कार्यकारिणी समितिको कुनै बैठक नडाकिएको स्पष्ट पारेका

मोहनप्रसाद खतिवडा भनिन्छ, बोरामा एक दाना आलु कुहियो भने त्यसले बोराको पूरै आलु कुहाउँछ । परिवारमा अभिभावक खराब भयो भने