१३ श्रावण २०७८, बुधबार

जनयुद्धकालमा केपी र माओवादीबीचको सम्बन्ध

  प्रकाशित मिति
३ चैत्र २०७४, शनिबार ०३:३३


– रवीन्द्र श्रेष्ठ

भनिन्छ कि राजनीतिमा न त सधैंका शत्रु हुन्छन् न सधैंका मित्र । परिस्थितिमा परिवर्तन आएपछि आजका मित्र भोलिका शत्रु बन्छन् भने आजका शत्रु भोलिका मित्र बन्न पुग्छन्, राजनीतिमा ।

२०५२ मा जनयुद्ध शुरु भएदेखि ०७२ आश्विनमा केपी ओली प्रधानमन्त्री नभएसम्म माओवादी र ओलीको सम्बन्ध मैत्रीपूर्ण थिएन । जनयुद्धको कट्टर आलोचकको रूपमा एमालेभित्र केपी ओली सधैं अडिग रहनुभयो । दोश्रो संविधानसभा चुनावमा माओवादीको नराम्रो हार भएर तेश्रो दलमा झरेपछि तथा ओलीलाई प्रधानमन्त्री बनाउन माओवादी सहमत भएपछि बल्ल यो सम्बन्धले नयाँ आयाम लिन थालेको हो । तर पनि ०७२ देखि ०७४ को दशैं अगाडिसम्मको यो सम्बन्ध पनि तिव्र उतारचढावपूर्ण रह्यो । ०७४को दशैंमा पार्टी एकता गर्ने निर्णयसहित केन्द्रिय संसदको चुनावको तालमेलको घोषणापछि भने सापेक्ष मित्रतामा यो सम्बन्ध परिवर्तन भएको छ । पार्टी एकतापछि एकिकृत पार्टीभित्रका विभिन्न समुहको सम्बन्ध कस्तो होला भन्ने विषय अर्को पक्ष हो ।

०५२ सालदेखि ०७२ असोजसम्म नै माओवादी जनयुद्धको कट्टर आलोचक भएतापनि केपी ओली र नेकप ा(माओवादी)का बीच माओवादी जनयुद्ध चर्किरहेको समय २०५४ सालमा एक अनौठो खालको अघोषित कार्यगत एकता हुन पुगेको थियो । अघोषित कार्यगत एकता भनेको खास विषयमा गरिने अघोषित तालमेल वा तात्कालिक प्रकृतिको सहमति भन्ने बुझिन्छ ।

कुरा ०५४ सालको लोकेन्द्रबहादुर चन्द सरकारको बेलाको हो । मनमोहन अधिकारी नेतृत्वको सरकार विघटन गरिएपछि शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकार गठन भएको थियो । त्यस सरकारलाई विस्थापन गर्न एमालेले लोकेन्द्रबहादुर चन्दलाई प्रधानमन्त्री स्वीकार गरेर त्यस सरकारमा सहभागी भएको थियो र वामदेव गौतम गृहमन्त्री बन्नु भएको थियो । यस समयमा माओवादी जनयुद्ध चर्किरहेको थियो । तर माओवादीलाई भने प्रहरी शक्तिलाई पराजित गर्न नै धौ–धौ समस्या भैरहेको थियो । प्रहरी कारवाही तीव्रतामा थियो । यस्तो बेला चन्द सरकारले आतंकवाद तथा विध्वंशात्मक क्रियाकलाप (नियन्त्रण तथा सजाय) ऐनको मस्यौदा बनायो र यसलाई संसदबाट पारित गर्ने कोशिस गर्न थाल्यो । गृहमन्त्रीमा एमाले नेता वामदेव गौतम स्वयम् भए तापनि एमालेले त्यस आतंकवादी ऐन भनी वदनाम ऐनलाई रोक्न कुनै पहल शुरु गरेको थिएन । सो आतंकवादी ऐन पारित भएमा माओवादी पङ्क्तिमा एक प्रकारको आतंक फैलिने र कानूनी पराजयको अनुभूति हुन सक्ने खतरा थियो ।

मैले यस आतंकवादी कानून रोक्न सिधै एमाले नेताहरूसँग वार्ता कुराकानी छलफल भेटघाट बढाउनुपर्ने प्रस्ताव पार्टी हेडक्वाटरमा राखेँ । त्यो बेला माओवादी र एमालेबीचको सम्बन्ध नकारात्मक बनिरहेको थियो । माओवादीका र एमालेका वरिष्ठ नेताहरू बीच कुराकानी संवाद पुरै बन्द थियो । एक अर्कामाथि गम्भीर प्रकारका आरोप प्रत्यारोपहरू भैरहेका थिए र कार्यकर्ता स्तरमा पनि सम्बन्ध धेरै ठाउँमा नकारात्मक बनिरहेको थियो । यस्तो स्थितिमा खै के होला र भन्ने कुरा प्रचण्ड किरण बाबुराम लगायतका नेताहरूले राख्नुभयो । तर मलगायत केही साथीहरूले एमाले नेताहरूसँग कुराकानी अघि बढाउन प्रयास गर्न पर्ने कुरा जोड दिएर हेडक्वाटरमा राखियो । केही दिनपछि प्रचण्डले मलाई फोन गरेर एमाले नेताहरूसँग कुनै माध्यमबाट कुराकानी गर्न भन्नुभयो । एमाले र माओवादीका बीच करिव–करिव शत्रुतापूर्ण सम्बन्ध रहेको बेला एमालेका शीर्ष नेताहरूसँग भेट्न जानु सजिलो कुरा थिएन । साथै त्यो वबला गृहमन्त्री स्वयम् एमालेको भएको बेला एमालेका नेताहरूसँग भेट्न जानु सहज विषय थिएन । तर पनि पार्टी र जनयुद्धको लागि एमालेका शीर्ष नेताहरूसँग भेटेर आतंकवादी ऐन रोक्नुको विकल्प थिएन । तसर्थ मैले खतरा मोलेर भएपनि एमालेका शीर्ष नेताहरूसँग भेट्ने निर्णय गरेँ । किनभने फोनबाट यी सबै कुरा हुन सक्दैनथ्यो ।

माओवादी जनयुद्धप्रति प्रष्टसँग विमतिको अडान राखिरहनु भएका ओली कामरेडले आतंकवादी ऐनको विषयमा के मत राख्नुहोला भन्ने कौतुहत र चिन्ता भैरहेको थियो । उहाँले भने सिधै त्यो आतंकवादी ऐन संसदमा पेश हुन दिईंदैन र पेश भैहाले पनि पारित हुन दिईंदैन, तपाईंले प्रचण्डलाई त्यही भन्नुस् भन्नुभयो । उहाँको हक्की स्वभावको पहिलो प्रत्यक्ष उदाहरण त्यहिबेला पाएँ मैले ।

एमालेका तात्कालीन महासचिव माधव नेपालसँग भेट्ने समय माग्न एक जना वुद्धिजीवी साथीलाई उहाँकहाँ पठाइयो । उहाँले समय दिनुभएमा र भेट्न मान्नुभएमा उहाँको निवासमै गएर भेट्न आउने बताउन भनेको थिएँ र सुरक्षाको चिन्ता नलिन अनुरोध गर्नुस् भनेको थिएँ ती वुद्धिजीवी साथीलाई । अन्तमा माधव नेपाल कामरेडले भेट्ने समय र मिति दिनुभयो तथा निवासमै भेट्न पनि राजी हुनुभयो । मेरो तर्क के थियो भने उहाँ जस्तो नेतासँग निवासमै भेट्दा बरु अरुले शंका गर्ने हुँदैन । निवासमा त अनेकौँ मानिस विभिन्न कामहरू लिएर भेट्न आइरहेकै हुन्थे । मेरो लागि फाइदा यो थियो कि सरकारी रेकर्डमा मेरो फोटो र नाम माओवादी नेताको रुपमा थिएन । म शुरु देखि नै खुल्ला भएर भाषणहरू गर्दै कहिले पनि हिँडेको थिइनँ, एक–दुई अपवाद वाहेक । यो कुरा पनि माधव नेपाल कामरेडलाई बताउन भनेको थिएँ । यसकारण पनि उहाँले मसँग भेट्न अप्ठेरो मान्नुभएन ।

उहाँले दिनु भएको मिति र समयमा म भेट्न गएँ । उहाँले एमालेका कार्यकर्ताहरूमाथि देशका विभिन्न भागमा माओवादीका तर्फबाट भैरहेका ज्यादतिहरूको फेहरिस्त राख्नुभयो र आक्रोश पनि पोख्नुभयो । आतंकवादी ऐनको विषयमा निश्कर्ष केही दिनुभएन । उहाँले केपी ओलीसँग पनि भेट्न भन्नुभयो । फेरि अर्कोपटक भेटघाट र छलफल गर्ने निश्कर्षसहित म फर्कें ।

माधव नेपाल कामरेडले केपी ओलीसँग भेट्नुस् भन्नुको अर्थ मैले के बुझेँ भने यदि केपी ओली आतंकवादी ऐन पारित नगर्न सहमत भएमा मात्र एमालेभित्र यो विषयले प्रवेश पाउने छ । त्यसपछि केपी ओली कामरेडकहाँ गएर भेटघाटको मिति र समय लिएर आउने साथीको खोजीमा लागेँ । अर्को एकजना साथीले यो काम गर्नुभयो । उहाँकै निवासमा गएर भेट्ने तथा मेरो फोटो र नाम सरकारी रेकर्डमा त्यो बेलासम्म नभएको हुनाले उहाँलाई कुनै समस्या नपर्ने विषय ती साथीले राख्नुभयो । केपी ओली कामरेडले सहज रुपमा भेट्ने मिति र समय दिनुभयो ।

केपी ओली कामरेड त्यो बेला मिनभवनमा बस्नुहुन्थ्यो । उहाँले दिनुभएको समयमा त्यहाँ पुगेँ । उहाँले चिया खुवाउनुभयो र के छ लौ भन्नुस् भन्नुभयो । मैले एमाले र माओवादीको सम्बन्ध अप्ठेरो स्थितिमा रहेको तर यसलाई मैत्रीपूर्ण बनाउन दुबैतिरबाट पहल गरिनुपर्ने तथा मैत्रीपूर्ण बनाउन असम्भव नरहेको मत राखेँ । उहाँले भने माओवादीले जनयुद्धको बाटो नछोडेसम्म पुरै मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध बनाउन सम्भव नरहेको कुरा सिधै राख्नु भयो । मैले त्यसपछि आतंकवादी ऐनले लोकतन्त्रकै हत्या हुनसक्ने तथा यसले अहिले माओवादीलाई समस्यामा पारे पनि पछि सबै दलहरूलाई पनि खान सक्ने तर्कहरू राखेँ र यस आतंकवादी ऐनलाई संदनबाट पारित गराउन नहुने मत राखेँ । माओवादी जनयुद्धप्रति प्रष्टसँग विमतिको अडान राखिरहनु भएका ओली कामरेडले आतंकवादी ऐनको विषयमा के मत राख्नुहोला भन्ने कौतुहत र चिन्ता भैरहेको थियो । उहाँले भने सिधै त्यो आतंकवादी ऐन संसदमा पेश हुन दिईंदैन र पेश भैहाले पनि पारित हुन दिईंदैन, तपाईंले प्रचण्डलाई त्यही भन्नुस् भन्नुभयो । उहाँको हक्की स्वभावको पहिलो प्रत्यक्ष उदाहरण त्यहिबेला पाएँ मैले । उहाँले तत्काल आतंकवादी ऐनका विरुद्ध त्यसरी भन्नुहोला भन्ने लागेको थिएन । त्यसपछि उहाँलाई मुरी–मुरी धन्यवाद व्यक्त गर्दै चिया पिएर बिदा भएँ ।

माओवादी जनयुद्धकालको त्यस समयमा माओवादी र कामरेड केपी ओलीबीचको यस अघोषित कार्यगत एकताले गर्दा आतंकवादी ऐन संसदबाट पारित हुन पाएन । त्यो आतंकवादी ऐन शाही सेनामाथि माओवादी आक्रमण र सङ्कटकाल लागु भएपछि मात्रै ०५८ सालमा संसदबाट पारित भयो । करिव ४ वर्ष त्यो ऐन रोक्न सक्नुले माओवादी जनयुद्धलाई धेरै फाइदा भयो र जनयुद्धको विकासमा ठुलो सहयोग पुग्यो ।



प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

■ अनन्तश्री राजगुरु जगतगुरु वीरेन्द्र परम्हंश ज्योतिषाचार्य आजको पञ्चाङ्ग श्रीशाके १९४३ वर्षा ऋतु राक्षसनामक संवत्सर नेपाल सं. ११४१ वि.सं. २०७८

जापानको राजधानी टोकियोमा जारी ३२औँ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक खेलकूदमा आयोजक जापान पदक तालिकाको शीर्ष स्थानमा उक्लेको छ । अमेरिका र चीनलाई

प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र संयुक्त राज्य अमेरिकाका विदेशमन्त्री एन्टोनी ब्लिंकेनबीच मंगलबार टेलिफोन सम्वाद भएको छ । टेलिफोन वार्तामा नेपाल र

सनत आचार्य, बेल्जियम गैरआवासीय नेपाली संघ बेल्जियमको मत गणनाको परिणाम सार्वजनिक भएको छ । मतदानको क्रममा आन्तर्पेनमा भएको झडपपछि आइतबार