३० जेष्ठ २०७८, आईतवार

फिजी, भुटान र सिक्किम चर्चित विषय

  प्रकाशित मिति
२७ जेष्ठ २०७८, बिहीबार ००:०६


  • स्वयम्भूनाथ कार्की

पञ्चायत ढाल्ने आन्दोलनको सुत्रपात गर्ने ‘चाक्सीबारी सम्मेलन’ भारतीय नेताहरूको भिडमा भयो । नेपाली काङ्ग्रेसका नजिकका संरक्षकहरू समाजवादी र नेहरूवादी नेता रहेका छन् । त्यसै गरेर नेपाली वामपन्थीहरूलाई भारतीय वामपन्थी नेताहरूको सबै प्रकारको सहयोग रहेको छ । वेदानन्द झाको तराई कांग्रेसको उत्तराधिकार बोकेको दाबी गर्ने मधेशी दलहरूको उल्लेख सान्दर्भिक नहोला । यो समुहकोे भारतले हमेशा भावनात्मक शोषण गरेको छ । शोषणको यही कुरा बुझेर नै वेदानन्द झा राजा महेन्द्रको राष्ट्रचिन्ताको सहभागी हुन पुगेका हुन् ।

आफूलाई सर्दो परेको बेलामा दलहरू कार्यकर्तालाई भारतको आलोचना गर्नेहरूलाई ‘अन्धराष्ट्रवादी’, ‘मण्डले’ आदिको पगरी गुथाउन खटाउँछन् । तर विपरीत हुनेवित्तिकै फिजीकरण, भुटानीकरण वा सिक्किमीकरणको षडयन्त्र हुन लागेको डङ्का पिट्न लगाउँछन् । यसको अर्थ त्यसप्रकारको खतरा छैन भन्ने होइन, यस्तो खतरा त हमेशा रहेकै हुन्छ । अरुलाई आफ्नो प्रभावमा लिनु, आफूमा बिलय गराउनु वा आफ्नो अनुचरसरह बनाउनु राष्ट्रहरूको स्वभाव नै हो । जो समर्थ छ त्यसले असावधान राष्ट्रलाई आफ्नो छातामुनि तान्छ नै । नेपाली नेताहरूको भारतीय नेताहरूसँगको अन्तरङ्ग सम्बन्धका जानकार मात्र होइन कतिपय घटनाका साक्षी भएका बीपीपुत्र प्रकाशले यसैको विरुद्ध विद्रोह नै गरे ।

फिजीकरण एक काल्पनिक अवधारणा हो । सन् १८७४ मा बेलाइतले फिजीलाई उपनिवेश बनायो । फिजीमा काम गर्न भारतबाट प्रशस्त मजदूरहरू त्यहाँ लगियो । त्यसमध्ये कम मात्र फेरि भारत फर्के अरुले त्यसै द्विपलाई अपनाए । उनीहरूले त्यहाँ आफ्नो भाषा संस्कृति जीवित राखे । अहिले पनि त्यहाँको प्रमुख भाषामध्ये फिजी हिन्दी छ । अवधि, भोजपुरी, हिन्दी, अंग्रेजी , स्थानीय सबैबाट यसका शब्दहरू बनेका छन् । जब भारतीयहरूले त्यहाँ भारतीय मुलका मानिसको वर्चश्व देखे आफ्नो सञ्चारमाध्यमहरूमा त्यसको प्रचार गरे । यो प्रचार अभियानले फिजी भारतकै हिस्सा भएको छनकसम्म दियो ।

भारतमा फिजीको नाम उस्तो लिइँदैन । न पहिले न अहिले, फिजीमा भारतको कुनै प्रकारको नियन्त्रण थिएन, न त भविष्यमा नै हुने सम्भावना देखिन्छ । त्यसैले फिजीकरण एक काल्पनिक अवधारणा हो।

सन् १९९९ मा भारतीय मुलका दाबी गरिएका महेन्द्र चौधरी फिजीका प्रधानमन्त्री नियुक्त भए, भारतमा कतै-कतै खुब खुशी मनाइयो । महेन्द्र चौधरीले स्पष्ट आफू फिजियन भएको र फिजी आफ्नो मुलुक भएको प्रष्टिकरण दिए । कुनै समयमा भारतबाट पुर्खा आएका भए पनि अब फिजी आफ्नो मुलुक भएको र एक स्वतन्त्र मुलुक भएको भन्ने उनको भनाइ आयो । यसपछि भारतमा फिजीको नाम उस्तो लिइँदैन । न पहिले न अहिले, फिजीमा भारतको कुनै प्रकारको नियन्त्रण थिएन, न त भविष्यमा नै हुने सम्भावना देखिन्छ । त्यसैले फिजीकरण एक काल्पनिक अवधारणा हो ।

भुटानीकरण एक अप्रत्यक्ष उपनिवेश हो जो भारतको छातामुनि बसेको छ । धेरै वर्षसम्म सार्कमा भुटानको हिस्सामा परेको भाग भारतले उपयोग पनि गरेको छ । अत्यन्त सौविध्यप्राप्त मुलुकको अवधारणामा शुरुदेखि भुटान भारतसँग रहेको छ । राजा महेन्द्रको स्वर्गारोहणको केही पछि भुटानी राजा जिग्मे दोर्जी वानचुकको निधन भयो । जिग्मे सिङ्घे वानचुकले आफ्नो व्यक्तिगत संरक्षकको रूपमा त्यसैबेला इन्दिरा गान्धीलाई माने । समकालिन विश्वमा उनी सबैभन्दा कम उमेरका राजा थिए जसको नायवी इन्दिरा गान्धीले सम्हालिन् । उनको प्रयत्न राजा वीरेन्द्रले पनि जिग्मे सिङ्घे वानचुकले जस्तै गरुन् भन्ने थियो । तात्कालिन भारतीय छापामा यो प्रष्ट देखिन्थ्यो ।

सिक्किमीकरण राष्ट्र विलयको उदाहरण हो । सिक्किममा विलयको विरोध भयो वा भएन तर नेपालमा भने त्यसको विरोध भयो । विलयभन्दा पहिले सिक्किम पनि भारतको अति सौविध्यप्राप्त मुलुक थियो । भारतीय प्रभाव र समर्थनप्राप्त सिक्किम राष्ट्रिय काङ्ग्रेस जनताबीचमा राजा चोग्याललाई बदनाम गर्न तल्लिन थियो । भारतबाट खटाइएका प्रमुख प्रशासक बि.एस. दास र सिक्किम राष्ट्रिय कांग्रेसका काजी लेन्डुप दोर्जेले यसमा सफलता प्राप्त गरे । अन्ततः राजसंस्थाको बारेमा जनमत सङ्ग्रह भयो । १४ अप्रेल १९७५ को त्यो जनमत सङ्ग्रहको परिणामले चोग्यालको गद्दी खोसेर सिक्किमलाई गणतन्त्र बनायो ।

यसको लगत्तै गणतन्त्र सिक्किमको संसद्ले भारतमा गाभिने प्रस्ताव पारित गऱ्यो । प्रस्ताव पारित गरेको लगत्तै सिक्किममा भारतीय सेना परिचालन भयो । यसको विरोध गर्न सक्ने सबैको जानकारी लेन्डुप र दासलाई थियो । ती व्यक्तिहरू थाहा पाउनुभन्दा पहिले भारतीय सैनिकको घेरामा परिसकेका थिए । एक स्वतन्त्र मुलुक आधा घण्टा भन्दा कम समयमा भारतको प्रान्त भयो । जनमत संग्रहले सिक्किममा राजाको अधिकार समाप्त गरेर संसद् सार्वभौम बनाइयो । सार्वभौम संसदले पारित गरेको प्रस्तावले मुलुक विलय भएकोले विश्वले बोल्ने अवसर पनि पाएन । नेपालमा भने राजा वीरेन्द्रको पालादेखि नै अति सौविध्यप्राप्त मुलुकको रूपमा नेपाललाई राख्ने भारतीय चाहना, प्रयत्न अस्विकार हुँदै आएको छ । मुलुकको अस्तित्वको निमित्त राजा ज्ञानेन्द्रले राजगद्दी नै त्याग्न पनि हिच्किचाएनन् ।



प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

कोभिड–१९ को सङ्क्रमणका कारण गम्भीर बिरामीको उपचारमा सहज बनाउन सरकारी निकायका साथै निजी व्यवसायीले पनि रसुवागढी नाकाबाट अक्सिजन सिलिण्डर आयात

रासस जल तथा मौसम विज्ञान विभागले मनसुनको आगमनसँगै यस वर्ष बाढी तथा पहिरोको जोखिममा बढोत्तरी हुने सम्भावना रहेको उल्लेख गर्दै

नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठक असार ३ गते बिहीबार बस्ने भएको छ । पार्टी केन्द्रीय कार्यालयका मुख्यसचिव कृष्णप्रसाद पौडेलले शनिबार

शिक्षक, वकिल हुँदै कृष्णचन्द्र नेपाली पोखरेलको मुख्यमन्त्रीसम्मको यात्रा बाबु गोबर्द्धन शर्मा राणाशासनको विरोधमा जहिल्यै क्रियाशील रहे । गोबर्द्धन शर्मा नेपाली