३ माघ २०७८, सोमबार

द्रौपदीदेखि विद्या भण्डारीसम्म

  प्रकाशित मिति
१२ जेष्ठ २०७८, बुधबार ००:२७


  • बबिता बस्नेत

महाभारतमा दुर्योधनहरूले द्रौपदीमाथि बदला लिने तरिका अनेक हुन सक्थे । द्रौपदीले दुर्योधनलाई ‘अन्धाको छोरा अन्धा’ भनेपछि दुर्योधनको ‘इगो’मा हर्ट भएको थियो । बदलामा बोल्न सक्ने अनेक शब्द र वाक्यहरू हुन सक्थे । उनका बाबु द्रुपदका अवगुण या ससुरा पाण्डुको रोगको कुरा… जे पनि हुन सक्थ्यो । तर, उनीहरूले भारी सभामा द्रौपदीको बस्त्रहरणको प्रयास गरे ।

अहिले एक्काइशौँ शताब्दीमा नेपालकी राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले गरेका राजनीतिक क्रियाकलापलाई लिएर वादविवाद र प्रतिवाद गर्ने अनेक तरिका वा माध्यम हुन सक्थे । तर प्रतिवाद गर्न सक्ने र मिल्ने राजनीतिक संस्कृतिको प्रयोगभन्दा मिडिया र सोसियल मिडियामार्फत उहाँको बस्त्र उतार्ने काम भइरहेको छ । लेखन, बोली-बचन, गीत, कार्टुन, फेसबुक, ट्वीटर, युटुब, अखबार जताततै मानिसहरूले उहाँको बस्त्र उतार्दै गर्दा हामी चुपचाप हेरिरहेका छौँ जसरी महाभारतमा भीष्म पितामहदेखि गुरु कृपाचार्य, द्रोणाचार्यहरूले हेरेका थिए । त्यतिबेला ती महात्माहरूले द्रौपदीको बस्त्र उतारेको दृष्य सिधा आँखाले हेर्न सकेका थिएनन्, अहिले हामी राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीमाथि बनाइएका अश्लील गीत र कार्टुनहरू बडो मनोरञ्जन लिएर ‘क्या गज्जब !’ भन्दै हेरिरहेका छौँ ।

यस्तो टिप्पणी गरिरहँदा ‘राष्ट्रपतिले विषयलाई थप गम्भीर नबनाउनका लागि हाँसेर टारिदिन खोज्नुभएको थियो कि ?’ भनेर अनुमान गरी सोहीअनुरुपको टिप्पणी कसैले गरेको पाइएको छैन । कहिलेकाहीँ देखिएका सबै कुरा सत्य हुँदैनन् ।

यही २०७८ साल वैशाख ३१ गते राष्ट्रपतिले प्रधानमन्त्रीलाई शपथ गराउँदै गर्दा जब प्रधानमन्त्रीले ‘त्यो पर्दैन’ भन्नुभो, उक्त समारोहलाई टेलिभिजनमा हेर्नेहरू आश्चर्यचकित भए । प्रधानमन्त्रीले औपचारिक समारोहमा त्यसरी ‘त्यो पर्दैन’ भन्नुहोला भन्ने राष्ट्रपतिले सोच्नुभएको थिएन भनेर बुझ्नु स्वभाविक हो । वास्तवमा राष्ट्रपतिका लागि त्यो धेरै नै असहज परिस्थिति हो । ‘त्यो ठाउँमा म भएको भए के गर्थें होला ?’ हामीमध्ये कतिले त्यस्तो परिस्थितिको कल्पना पनि गऱ्यौँ होला । त्यो अवस्थामा राष्ट्रपतिसँग केही विकल्प थिए, उहाँले ‘आइ रिपिट…’ या ‘म फेरि दोहोऱ्याउँछु’ भनेर त्यो लाइन दोहोऱ्याउन सक्नुहुन्थ्यो । किनभने अरु बेला सरकारका कार्यकारी प्रधानमन्त्रीले र मन्त्रिपरिषद्ले गरेका निर्णयहरू बदर गर्ने अधिकार राष्ट्रपतिलाई नभए पनि उक्त समारोहको सर्वेसर्वा उहाँ नै हुनुहुन्थ्यो । राष्ट्रपतिले बोलेका शब्द हुबहु बोलेर शपथ खानु प्रधानमन्त्रीको कर्तब्य थियो । या त राष्ट्रपतिले ‘त्यो पर्दैन’ भन्ने शब्द सुनेको नसुन्यै गरी शपथ अगाडि बढाउन सक्नुहुन्थ्यो । तर, उहाँ हाँस्नुभयो, जुन हाँसोलाई ‘त्यो पर्दैन’ भन्दा बढी विवादमा ल्याइयो । उहाँहरूबीचको निकटताका कारण हाँसो स्वस्फुर्त रूपमा आएको र उहाँहरू दुई जनाले त्यति ठुलो औपचारिक समारोहलाई ब्यक्तिगत झैँ बनाएको भनी ब्यापक टिप्पणी भयो, भइरहेको छ । यस्तो टिप्पणी गरिरहँदा ‘राष्ट्रपतिले विषयलाई थप गम्भीर नबनाउनका लागि हाँसेर टारिदिन खोज्नुभएको थियो कि ?’ भनेर अनुमान गरी सोहीअनुरुपको टिप्पणी कसैले गरेको पाइएको छैन । कहिलेकाहीँ देखिएका सबै कुरा सत्य हुँदैनन् ।

जहाँसम्म शपथको कुरा छ, शपथ ग्रहणमा यसपटक प्रधानमन्त्री कपी शर्मा ओलीले ‘इश्वरको नाममा’ भन्न हिच्किचाउनु होला भन्ने सोचिएको थिएन । ठोरीका रामदेखि पशुपतिनाथको दर्शनसम्मले प्रधानमन्त्रीलाई इश्वरप्रति आस्था रहेछ भन्ने सर्वसाधारणलाई लागेको थियो । राष्ट्रप्रमुख र सरकारप्रमुखको शपथमा विश्वका अधिकांश मुलुकमा इश्वर शब्द उच्चारण गरिन्छ । राजसंस्था भएका मुलुकहरूमा प्रायः ‘राजा या राजसंस्था, संविधान र इश्वरप्रति’ भनिएको हुन्छ । विकसित या अविकसित मुलुक जे-जस्तो भए पनि शपथको अन्त्यमा धेरैले ‘हेल्प मि गड’ अर्थात् ‘मलाई सहयोग गर्नुुस् भगवान्’ भनी उल्लेख गरेका हुन्छन् । छिमेकी मुलुक भारतमा पनि इश्वरका नाममै शपथ खाइन्छ । इश्लामिक मुलुकहरूले कुरानलाई साक्षी राखेर या ‘आइ स्वेर बाइ अल्लाह’ भन्ने उल्लेख गरेका हुन्छन् ।

त्यतिबेला ती महात्माहरूले द्रौपदीको बस्त्र उतारेको दृष्य सिधा आँखाले हेर्न सकेका थिएनन्, अहिले हामी राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीमाथि बनाइएका अश्लील गीत र कार्टुनहरू बडो मनोरञ्जन लिएर ‘क्या गज्जब !’ भन्दै हेरिरहेका छौँ ।

राज्यका उत्तरदायी ओहदामा बस्नेहरूलाई शपथ खुवाउने चलन अमेरिकाले बसाएको हो । गृहयुद्धपछिको अमेरिकामा तात्कालिन राष्ट्रपति अब्राहम लिंकनले सङ्घीय राज्यहरूलाई एकताबद्ध गर्नका लागि पदाधिकारीहरूलाई एकै खालको शपथ खुवाउने अवधारणा ल्याएका थिए । पछि बिस्तारै–बिस्तारै शपथको चलन विश्वब्यापी हुँदै गयो । अन्य मुलुकमा जस्तै नेपालमा पनि समारोहकै आयोजना गरेर शपथ ग्रहण गरिन्छ तर राष्ट्रका महत्वपूर्ण पदमा बस्नेहरूका शपथ ग्रहणहरू बेला-बेलामा विवादास्पद हुने गरेका छन् । कोही राष्ट्रिय पोशाक नलाएर विवादमा आए, कोही ईश्वरको नाम नभनेर । यस पटकको विवाद फरक कुरामा आयो, शपथ खुवाउन बोलिएको शब्द ‘त्यो पर्दैन’ भनेर । प्रधानमन्त्रीले यसो भन्दा राष्ट्रपतिलाई निर्देशन गरेझैँ देखिन्थ्यो । निर्देशन र अपमान फरक कुरा हुन् । हाँस्नु राष्ट्रपतिको गल्ती थियो, जुनसुकै अर्थमा भए पनि औपचारिक समारोहमा नहाँसेको भए हुन्थ्यो । तर त्यसपछिको बहस प्रधानमन्त्रीले राष्ट्रपतिलाई निर्देशन दिन मिल्छ कि मिल्दैन ? भन्ने हुनुपर्नेमा शपथ सकिन नपाउँदैदेखि अहिलेसम्मका टिका-टिप्पणी हेर्दा प्रधानमन्त्री भन्दा बढी राष्ट्रपति दोषी झैँ गरी हाँसोलाई मुख्य केन्द्रबिन्दु बनाइएको छ । टिप्पणीहरू निकै नै अस्वस्थ र अमर्यादित छन् ।

हामी कल्पना गरौँ, शपथ ग्रहण समारोहमा त्यही दृष्य र संवाद नेता झलनाथ खनाल र केपी शर्मा ओली या माधवकुमार नेपाल या प्रचण्डबीच भएको भए के हुन्थ्यो होला ? पुरुष-पुरुष नेताहरूबीच त्यस्तो भएको भए हँसिमजाकमै त्यो कुरा सकिन्थ्यो । या, कतिपयले बढीमा कम्युनिष्टहरूले शपथ ग्रहण जस्तो गरिमामय समारोहलाई मजाक बनाए भनी टिप्पणी गर्ने थिए । अहिलेजस्तो ब्यक्तिगत आक्षेप लगाएर कार्टुन र गीतहरू बन्ने थिएनन् ।

शपथपछि सोचेभन्दा फरक तरिकाले मुलुकको राजनीतिक दृष्य अघि बढिरहेको छ । यसैबीच केही अध्यायदेशहरू आए । सत्ताको भागबण्डाका लागि राजनीतिक जोड-घटाउ चल्यो, चलिरहेको छ । राजनीतिक चलखेललाई थाँती राखेर सबै मिलेर कोरोनाले निम्त्याएको विपदलाई ब्यवस्थापन गर्न लाग्नुपर्नेमा आँखा बिझाउने दृष्यहरू टेलिभिजनमा हेर्न जनता बाध्य छन् । प्रत्येक दिन सयौँको सङ्ख्यामा मानिसहरू मरिरहेका छन् । घर-घरमा युवाहरूको सङ्ख्या सकिएला जस्तो अवस्था भइसक्यो । कोरोनाले धेरैजसो युवाहरूको मृत्यु भएकाले बाबुआमाहरू आफ्नो सन्तानको वियोगमा छटपटाइरहेका छन् । अस्पताल त खाली छैनन् नै, आर्यघाटको पाखामा चिता बनाएर आफन्तलाई जलाउन पालो पर्खिनु पर्छ । विदेशमा रहेका सन्तान बाबुआमाको मृत्युमा काजक्रिया गर्न घर फर्कन पाएका छैनन् । बिदेशमा कोरोनाको समस्या नभए पनि देशकै स्वार्थी निर्णयकर्ताहरूका कारण अन्तर्राष्ट्रिय उडान बन्द गरिएको छ । पैसा खर्च गर्न सक्नेहरू चार्टर फ्लाइटमा यात्रा गरिरहेका छन् ।

विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको उपन्यास सुम्निमाकी नायिका सुम्निमा निर्बस्त्र थिई तर उ नाङ्गै भएर पनि आफ्नो स्वभावका कारण छोपिएकी थिई, उसको नाङ्गोपन नाङ्गो लाग्दैनथ्यो । हाम्रा नेता र निर्णयकर्ताहरू राम्रा, महँगा लुगा लगाए पनि आफ्नो ब्यवहारले निर्वस्त्र छन् ।

बेथिति एउटा क्षेत्रमा मात्र नभइ अस्पताल, औषधि, खोप केमा छैन ? बिरामी ओसार्ने हेलिकोप्टरको भाडा अचाक्ली छ । भोक लाग्यो भनेर सडकमा आउन पो मिलेको छैन भोकै पर्नेहरूको संख्या बढिरहेको छ । यो महामारीमा के गरेर बाँचेका होलान् उनीहरू ? कसैले सोधेको छैन, सोचेको छैन । यस्तो बेलामा राजनीतिक जोडघटाउ र चलखेलमा संलग्न हुने सबै नेताहरू सर्वसाधारणको दृष्टिमा सामान्य मान्छे होइनन् । सामान्य मानिसमा संवेदना हुन्छ । विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको उपन्यास सुम्निमाकी नायिका सुम्निमा निर्बस्त्र थिई तर उ नाङ्गै भएर पनि आफ्नो स्वभावका कारण छोपिएकी थिई, उसको नाङ्गोपन नाङ्गो लाग्दैनथ्यो । हाम्रा नेता र निर्णयकर्ताहरू राम्रा, महँगा लुगा लगाए पनि आफ्नो ब्यवहारले निर्वस्त्र छन् । अहिले राजनीतिमा हस्तक्षेप गरेको आरोप राष्ट्रपतिमाथि लगाइएको छ । यस्ता बेथितिहरूमा पनि राष्ट्रपतिले हस्तक्षेप गर्नुभएको भए जनताले सामान्य मान्ने थिए । विपदका बेला जनतालाई सहज परिस्थिति बनाउनु राष्ट्रप्रमुखको कर्तब्य हो । राष्ट्रपतिले अहिले पनि यस्ता कुरामा हस्तक्षेप गर्नुभयो भने कसैले ‘किन गरेको ?’ भन्नेवाला छैन ।

राष्ट्रपतिलाई अहिले ‘रबरस्ट्याम्प’ र ‘प्रधानमन्त्रीको खल्तीको’ भनि खिसिटिउरी गर्ने गरिएको छ । हाम्रा दृष्टिकोणहरू लैंगिक पूर्वाग्रही छन् । प्रधानमन्त्रीले राष्ट्रपतिलाई नभएर राष्ट्रपतिबाट प्रधानमन्त्री पो प्रयोग भइरहनु भएको छ कि ? राष्ट्रपति आफैले ‘पावर एक्सरसाइज’ गरिरहनु भएको छ कि ? कसैले त्यस्तो सोच्दैन । किनभने, पुरुषले महिलालाई प्रयोग गर्छ भन्ने कुराले हाम्रो मष्तिष्कमा जरो गाडेको छ । यदि विद्यादेवी भण्डारी प्रधानमन्त्री र केपी शर्मा ओली राष्ट्रपति हुनुभएको अवस्थामा अहिलेको जस्तो राजनीतिक परिस्थिति बनेको भए निश्चय नै प्रधानमन्त्रीलाई राष्ट्रपतिले खल्तीको झैँ बनाए भनी टिप्पणी गरिने थियो । हाम्रो समाजमा महिला र पुरुषलाई हेर्ने दृष्टिकोण र मापदण्डहरू फरक छन्, चाहे त्यो घर-परिवारमा होस् या राज्यसत्तामा । अहिले कमेडीका रूपमा बनाइएका केही गीत र मनोरञ्जनका लागि बनाइएका केही कार्टुनहरू अमर्यादित मात्र होइन आपत्तिजनक छन् । राष्ट्रप्रमुखलाई मात्र होइन कसैलाई पनि त्यस्तो भाषा प्रयोग गर्न पाइँदैन । साथै केही वरिष्ठ ब्यक्तित्वहरूले टेलिभिजन अन्तवार्तामा प्रयोग गर्नुभएका शब्दहरू ‘मिडियामा यस्तो पनि बोल्न पाइन्छ ?’ भनी आश्चर्य मान्नुपर्ने खालका छन् । पूर्वाग्रही मानसिकताले स्वतन्त्र बिचार दिन सक्दैन । राष्ट्रपतिले गरेको काम राजनीतिक थियो, हो । तर, हामीले टिप्पणीचाहिँ ब्यक्तिगत गऱ्यौँ, गरिरहेका छौँ । सभ्य मानिसबाट ब्यक्तिगत टिप्पणीको अपेक्षा गरिँदैन । राजनीतिक मुद्दामा कटाक्ष र टिप्पणी पनि राजनीतिक नै गरौँ ।



प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

मुलुकको प्रमुख प्रशासनिक केन्द्र सिंहदरबार कोरोना भाइरस महामारीको त्रासमा परेको छ । चार सचिवसहित सयभन्दा बढी कर्मचारीलाई कोरोनासंक्रमण भएपछि त्रास

रौतहटमा नेकपा (एमाले) स्थायी कमिटी सदस्य प्रभु साह पक्षले एकलौटी रुपमा जिल्लाको नयाँ नेतृत्व घोषणा गरेको भन्दै अर्को पक्षले विद्रोह

उत्तर कोरियाले फेरि एक अज्ञात क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको दक्षिण कोरियाको सेनाले दाबी गरेको छ । उत्तर कोरियाले अर्को आणविक हतियार

पूर्णप्रसाद मिश्र, काठमाडौं प्रत्येक वर्ष पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्म एक महिना विधिपूर्वक गरिने स्वस्थानी व्रत एवं माघस्नान आजदेखि