१३ श्रावण २०७८, बुधबार

मस्तिष्कमा विषादी

  प्रकाशित मिति
१५ श्रावण २०७६, बुधबार ००:३३


■ बबिता बस्नेत

जीवनमा सबैभन्दा ठूलो काम आफूले आफैँलाई सम्हाल्ने हो । यदि कुनै मानिस विचलित भयो भने उसलाई अरूले जति सम्हाल्न खोजे पनि कोसिस सफल हुँदैन । मानिस स्वयम्मा प्रकृति हो, प्रकृतिमा विष र अमृत दुवै छ । जडीबुटीका रूपमा जीवनबुटीहरू छन् र विषादीयुक्त झारपात पनि छन् । मानिसमा कसैको जीवन बचाउन सक्ने शक्ति छ, कसैलाई मानसिक रूपमा जिउँदै र भौतिक रूपमा मार्न सक्ने ताकत पनि छ ।

राम्रो गर्ने कि नराम्रो भन्ने कुरा मस्तिष्कले निर्देश गरिरहेको हुन्छ । मस्तिष्कमा अमृत भरिएको मानिसले राम्रो गर्छ, विष भरिएको मानिसले नराम्रो गर्छ । मानिसले आफ्नो सोचअनुसारको व्यवहार गरिरहेका हुन्छन् । सकारात्मक सोच भएकाहरूले अरूको राम्रो सोच्छ, नकारात्मक सोच भएकाले खराब सोच्छन् ।

कतिपय कुराहरू सोचमा मात्रै सीमित रहँदा सम्बन्धित व्यक्ति स्वयम्लाई बाहेक अरूलाई फरक पर्दैन, तर व्यवहारमै लागू हुन थालेपछि भने आफूवरिपरिका मानिसहरूलाई मात्र नभएर सम्पूर्ण प्राणी जगत् र संसारलाई नै फरक पारिदिन्छ । सम्बन्धित व्यक्ति कुन हैसियतमा छ भन्ने कुराले फरक पार्छ । नितान्त व्यक्तिगत जीवन बिताइरहेको साधारण मानिसको सोच, प्रधानमन्त्रीको रूपमा कुनै नेताको सोच र विश्व शक्तिराष्ट्रका राष्ट्रपतिले सोच्ने कुराले पार्ने प्रभावको अन्तर ठूलो हुन्छ । साधारण मानिसको सोचले व्यक्ति र उसको परिवारलाई मात्र फरक पार्छ, प्रधानमन्त्रीको सोचले राष्ट्रलाई र शक्तिराष्ट्रका प्रमुखको सोचले विश्वलाई ।

जतिसुकै ठूलो पदमा रहेका मानिस हुन अरूको बारेमा खराब सोच्छन् र व्यवहारमा अरूलाई हानि हुने काम गर्छन् भने ती असफल व्यक्ति हुन् । मस्तिष्कमै विषादी भरिएपछि त्यो भान्सामा मात्र सीमित रहँदैन, बेडरुम, परिवार, समाज र अन्ततः मुलुकलाई नै त्यसले असर गर्छ ।

अहिले तरकारी र फलफूलमा विषादीको चर्चा धेरै छ । केही समयअघिसम्म कृषि व्यवसायमा हुने मानिसहरूलाई अन्य पेसा–व्यवसायमा हुनेभन्दा फरक र इमानदार मानिन्थ्यो । अहिले विभिन्न पेसा–व्यवसायमा रहेका हामीमध्ये धेरैजसो किसानकै सन्तान हौँ । खेती–किसानीका बीच हुर्कंदै गर्दा हाम्रो पुस्ताले तरकारीमा विषादी हाल्ने भन्ने कुरा सोचेकै थिएन । समयक्रममा आँखैअगाडि अहिलेको अवस्था आउला भन्ने ठानिएको थिएन । आफ्नो परिवार र छिमेकीले बारीमा विषादीयुक्त तरकारी फलाएर बेचेको देख्दै हुर्किरहेको पुस्ताले भोलि विषादीबिनाको तरकारी फलाउने कल्पना नगर्ला । किनभने उसको मस्तिष्कमै विषादीले ठाउँ लिइसकेको छ । जसले अहिले त्यस प्रकारको खाद्य बाली उत्पादन गरिरहेका छन्, तिनले पनि विष ल्याएर घोल्नुअघि आफ्नै मस्तिष्कमा विष आयात गरेका हुन् ।

माइन्डले निर्देश नगरी कुनै पनि कुरा शरीरले गर्न सक्दैन । विषादी किन्नुअघि आफ्नो मस्तिष्कलाई विषादीयुक्त बनाउनुपर्ने हुन्छ । विषादीयुक्त खानेकुराको असर हेर्न अस्पतालहरूमा पुग्नुपर्छ । हरेक अस्पतालहरू खचाखच छन् । ब्लडप्रेसर एउटा निश्चित उमेर पूरा भएपछि लाग्ने मानिन्थ्यो, अहिले २१–२२ वर्षका युवाहरू प्रेसरको औषधि खानुपर्ने बाध्यतामा छन् । सुगर नहुने पारिवारिक सदस्य भएको घर भेट्न गाह्रो छ । क्यान्सर, मुटुको रोग, दम हुनका लागि मानिसले चुरोट खानुपरेन हरियो सागपात र फलफूल खाए भयो । बिरामी हुँदा खानुपर्ने फलफूल र तरकारीले नै रोग निम्त्याउने भएपछि खानेचाहिँ के हो ? भेउ पाउन गाह्रो भइरहेको छ ।

खानेकुरामा राखिएको विषादीले मानिसको स्वास्थमा प्रत्यक्ष असर गरेको देखिए पनि यहाँ विषादी खानेकुरामा मात्र सीमित छैन । विभिन्न पेशा, व्यवसायमा भएका मानिसको सोचमा विषादी मिसिएका कारण अहिले धेरै सर्वसाधारणले दुःख पाइरहेका छन् । स्वास्थ्य, शिक्षा, अर्थ, ठेक्कापट्टा, राजनीति, मिडिया कुनै क्षेत्र बाँकी छैन जहाँ विषादी नमिसिएको होस् । डाक्टरहरूको सोचमा अमृत भरिएको भए एम्बुलेन्सदेखि ल्याबसम्मलाई बिरामीबापतका कमिसन दिइने थिएन । ठेक्कापट्टावालाको माइन्डमा विषादी नभरिएको भए उद्घाटन गर्नै नपाई पुल भत्किने थिएन । शिक्षा, राजनीति सबैतिर यो लागू हुन्छ ।

हरेक क्षेत्र, पेसा, व्यवसायीको मस्तिष्क विषरहित भएको भए अहिले मानिसको जीवनमा जे–जति झन्झट छ ती हुने थिएनन् । जीवन आफ्नै दुःखसुखमा शान्तिपूर्वक लगातार आफ्नै रफ्तारमा चल्नु आफैँमा सफलता हो । सफलताको अर्थ पदीय हैसियत नभएर अरूलाई राम्रो गर्न सक्नु हो । जतिसुकै ठूलो पदमा रहेका मानिस हुन अरूको बारेमा खराब सोच्छन् र व्यवहारमा अरूलाई हानि हुने काम गर्छन् भने ती असफल व्यक्ति हुन् । मस्तिष्कमै विषादी भरिएपछि त्यो भान्सामा मात्र सीमित रहँदैन, बेडरुम, परिवार, समाज र अन्ततः मुलुकलाई नै त्यसले असर गर्छ ।

रामायणमा राम, लक्ष्मण, भरतहरू गुरुकुलमा रहेका बेला गरिएका प्रश्नोत्तरहरू बडो ज्ञानबद्र्धक छन् । रामले गुरु वशिष्ठलाई सोध्छन्– गुरु, पाप के हो ? पुन्य के हो ? जवाफमा गुरु भन्छन्– कसैलाई पीडा दिनु अधर्म हो, पाप हो । कसैलाई खुसी दिनु धर्म हो ।

पहिलाका मानिस सबै राम्रै थिए भन्न मिल्दैन, तर पापधर्मको ख्याल गर्ने हुँदा अहिलेभन्दा फरक अवस्था भने थियो । आफ्नै समुदायलाई दुःख, चोट पुऱ्याउने कोही छ भने त्यो मानिस नै हो । मानिसलाई विषादीरहित बनाउनका लागि हुर्काइनै प्रमुख कुरा हो । हामीले आफ्ना बच्चाहरूलाई कस्तो वातावरणमा हुर्काइरहेका छौँ ? विद्यालयले कसरी शिक्षित गरिरहेका छन् ? बालबालिकालाई शिक्षा दिने शिक्षक–शिक्षिकाको मानसिकता कस्तो छ ? यी सबै एक–अर्कामा अन्तरसम्बन्धित छन् । मानसिकतामा परेको खाल्डाखुल्डी पुर्नका लागि नैतिक शिक्षाको जरुरी छ । हजारौँ वर्षअघिका गुरुकुल शिक्षा अहिलेको पुस्तामा लागू गर्न पाए सोचमा फरकपन आउने थियो कि जस्तो लाग्छ ।

आध्यात्मिक चेतनादेखि योग, ध्यान, सूर्य बन्दनाले शरीर र मनमा पार्ने प्रभाव हुँदै पाप के हो, धर्म के हो ? जन्म, मृत्यु, साक्षीभावलगायतका कुराहरू पाठ्यक्रमभित्र पर्थे । रामायणमा राम, लक्ष्मण, भरतहरू गुरुकुलमा रहेका बेला गरिएका प्रश्नोत्तरहरू बडो ज्ञानबर्द्धक छन् । रामले गुरु वशिष्ठलाई सोध्छन्– गुरु, पाप के हो ? पुन्य के हो ? जवाफमा गुरु भन्छन्– कसैलाई पीडा दिनु अधर्म हो, पाप हो । कसैलाई खुसी दिनु धर्म हो । तत्कालीन अवस्थामा व्याख्या गरिएको धर्म र अधर्म न्याय, अन्यायसँग सम्बन्धित छ । कसैलाई दुःख दिनु, पीडा दिनु अन्याय हो, सुख र खुसी दिनु न्याय हो ।

संस्कृतमा एउटा वाक्य छ, ‘अहं ब्रम्हास्मी’ यसको अर्थ हो, म नै ब्रह्माण्ड हुँ । राम्रो नराम्रो सबै आफैँभित्रै छ । आफूभित्रको संसारलाई विषाक्त बनाउने या अमृतमय बनाउने आफ्नै हातमा छ । विषादीपूर्ण मस्तिष्कलाई एकैपल्ट खाली गरेर अमृत भर्न गाह्रो होला तर सबैले चाहने हो भने असम्भव भने छैन । मुलुकमा नयाँ वातावरण सिर्जनाका लागि आत्मजागरणको अभियान आवश्यक छ । असल मानिस बनाउने जागरण अभियान गर्न बाहिरबाट कोही आउनेवाला छैनन्, अरू कसैले गरिदिएर हुने कुरा पनि होइन । हामी जो छौँ उसैले गर्ने हो, आफैँले गर्ने हो । सबैभन्दा पहिले आफ्नो मस्तिष्कलाई विषादीमुक्त बनाऔँ, सुरुवात आफैँबाट गरौँ ।



प्रतिक्रिया दिनुहोस !
सम्बन्धित खबरहरु

■ अनन्तश्री राजगुरु जगतगुरु वीरेन्द्र परम्हंश ज्योतिषाचार्य आजको पञ्चाङ्ग श्रीशाके १९४३ वर्षा ऋतु राक्षसनामक संवत्सर नेपाल सं. ११४१ वि.सं. २०७८

जापानको राजधानी टोकियोमा जारी ३२औँ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक खेलकूदमा आयोजक जापान पदक तालिकाको शीर्ष स्थानमा उक्लेको छ । अमेरिका र चीनलाई

प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र संयुक्त राज्य अमेरिकाका विदेशमन्त्री एन्टोनी ब्लिंकेनबीच मंगलबार टेलिफोन सम्वाद भएको छ । टेलिफोन वार्तामा नेपाल र

सनत आचार्य, बेल्जियम गैरआवासीय नेपाली संघ बेल्जियमको मत गणनाको परिणाम सार्वजनिक भएको छ । मतदानको क्रममा आन्तर्पेनमा भएको झडपपछि आइतबार